Przed kilkoma dniami pisałem,
że w latach 1948-1954 nazwa Smochowice
funkcjonowała jako oficjalna nazwa obwodu – jednostki administracyjnej Miasta
Poznania. Wypada napisać na ten temat jeszcze kilka słów.
Otóż 17 listopada 1947 r.
Miejska Rada Narodowa (terenowy organ władzy państwowej w czasach
komunistycznych, który zastąpił Radę Miasta) przyjęła uchwałę
wprowadzającą nowy, trójstopniowy podział administracyjny Poznania – miasto zostało
podzielone na XI okręgów, które składały się z dzielnic, a te z obwodów;
uchwała weszła w życie 1 stycznia 1948 r.
.png) |
| Dzielnica Wyraj z podziałem na dzielnice na planie Poznania z 1948 r. (kliknij, aby powiększyć) |
Na
Wyraju
Obszar dzisiejszego Osiedla
Krzyżowniki-Smochowice wszedł w skład okręgu nr XI złożonego z dzielnic
Strzeszyn i Wyraj. Strzeszyn – rozległy, lecz nielicznie zamieszkiwany – nie
był podzielony na obwody, a Wyraj składał się z trzech: Krzyżowniki, Psarskie i
Smochowice.
Nazwa Wyraj nawiązywała do
bajecznej prasłowiańskiej krainy, do której na zimę miały odlatywać ptaki, by
gniazdować w koronie drzewa kosmicznego, i skąd miała przychodzić wiosna. Sądzę
– choć to tylko moje przypuszczenie – że pomysłodawcą jej nadania mógł być prof.
Józef Kostrzewski, sławny archeolog i badacz słowiańszczyzny, który zamieszkał
w Strzeszynku właśnie ze względu na piękno tej okolicy (o czym wspomina w
swoich pamiętnikach). Jednak nazwa Wyraj nie zagościła w sposób trwały w
świadomości mieszkańców tego terenu i odeszła w zapomnienie wraz ze zniesieniem
trójstopniowego podziału administracyjnego Poznania, gdy w 1954 r. cały ten
obszar wszedł w skład dzielnicy Jeżyce.
Smochowice
przetrwały
Przy tej okazji warto znów przywołać
nazwę Smochowice, która również pojawiła się na tym terenie w wyniku odgórnego
zarządzenia, ale której, inaczej niż Wyrajowi, udało się przetrwać, i to pomimo
bliskości miejsc o nazwach cieszących się wielowiekową tradycją. Smochowice nie
tylko przetrwały, ale nawet – na co z początku zupełnie się nie zapowiadało – przyćmiły
Krzyżowniki i zepchnęły je z powrotem na zachód (jeszcze 30 lat temu najstarsi
mieszkańcy tych okolic idąc do kościoła na ul. Santockiej „szli na Mszę do
Krzyżownik” – dziś mówi się już o wyłącznie o kościele „na Smochowicach”).
Źródła: „Wykaz okręgów dzielnic i obwodów
administracyjnych miasta Poznania przyjęty na posiedzeniu Rady Narodowej w dniu
17.11.1947 r. a obowiązujący od 1.1.1948 r.”, w: Sarnowski A., Zarządzanie gospodarką miejską w latach 1945-1950
w świetle protokołów z obrad Miejskiej Rady Narodowej (Aneks nr 2), Poznań 1981,
s. 29-42; Uchwała nr 666 Prezydium Rządu z dnia 7
października 1954 r. w sprawie podziału na dzielnice miasta Poznania; Kostrzewski J., Z dziejów mego życia, Poznań 1970.
